Anadolu Diplomatik ve Siyasal Araştırmalar Merkezi

İşçi Partisi 14 yılın ardından Birleşik Krallık’ta düzenlenen genel seçimleri birinci parti olarak bitirdi. 4 Temmuz’da erken seçim kararı alan eski Başbakan Rishi Sunak hükümeti ülkeyi seçimlere götürdü. Muhafazakâr Parti tarihindeki en büyük düşüşlerden birini yaşadı. Seçimi göğüsleyen merkez-sol, sosyal demokratlar ise 650 kişilik Avam Kamarasında çoğunluğu elde etti. Mayıs ayının başlarında Avrupa Parlamentosu seçimlerinde aşırı sağın baskın çıkmasına karşın Avrupa Birliğinden daha yeni ayrılmış olan Britanya’da tablo neden farklı sizler için analiz ettik.

Erken seçim kararı alan Birleşik Krallık 4 Temmuz 2024’te yeni parlamento üyelerini seçti. Ülke genelinde gerçekleşen seçimlerde katılım oranı bir önceki seçime oranla 7,4 puan düşüş göstererek yüzde 59,9 oranında ölçüldü. Seçimleri göğüsleyen parti ise 14 yıldır ana muhalefette bulunan merkez-sol, sosyal demokrat skaladaki İşçi Partisi oldu. Oyların yüzde 33,7’sini alan İşçi Partisi 211 yeni koltuk kazanarak toplamda 411 temsilci ile Avam Kamarasında çoğunluğu elde etti. İktidardaki Muhafazakâr Parti tarihindeki en büyük koltuk kayıplarından birini yaşarken yüzde 23,7 ile seçimi ikinci olarak bitirdi. 251 koltuk kaybeden Muhafazakârlar 121 temsilci ile kamaradaki ana muhalefet konumuna gerilediler. Liberal Demokratlar ise 2019’daki oy oranlarını sadece yüzde0,6 puan arttırarak 64 yeni koltuk kazanmayı başardılar.

Güven Zedeleyen Muhafazakârlar

Seçimden yenilgiyle çıkan Muhafazakâr Parti 14 yıllık iktidardaki konumunu kaybetti. Birleşik Krallığın Avrupa Birliği’nden ayrılması, 2011 yılında başlayan Suriye’deki iç savaşa yönelik Britanya’nın tutumu, düzensiz göçmenlere yönelik kalıcı ve gerçekçi politikaların uygulanmasındaki zorluklar, Covid-19 Pandemi dönemi ve Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle hükümetin aldığı tavırlar bu yenilginin en büyük sebeplerinden biri olarak görülüyor. 7 Ekim 2023 tarihinde Hamas’ın İsrail’e karşı başlattığı saldırının bölgede bir çatışmaya dönüşmesi ve Sunak Hükümetinin açık ara İsrail destekçiliği ülkedeki Müslüman kökenlilerin de tepkisini oldukça çekmişti. Dünya’nın her yerinde olduğu gibi başkent Londra’da da binlerce insanın katıldığı Filistin’e destek gösterileri organize edilmişti.

Fakat tüm bunların yanında iktidar partisinin kendi içerisinde yaşadığı çalkantılar da seçmenin davranışını sandığa yansıttı. 2019 yılındaki seçimlere Genel Başkan Boris Johnson ile giren Muhafazakâr Parti yeni hükümetiyle birlikte Brexit Anlaşmasını geçirdi. 2020’de patlak veren ve Birleşik Krallığı hazırlıksız yakalayan pandemi süreci ekonomiye verdiği zararın yanında sağlık sisteminde mevcut düzenin yeniden düzenlenmesi gerektiği yönünde bir ihtiyaç oluşturdu. PartyGate gibi siyasi skandalların da ortaya çıkması ile güvenini kaybeden Johnson başbakanlık ve parti başkanlığı görevinden ayrılarak kalan süreyi normal bir milletvekili olarak devam ettireceğini duyurdu.

Eylül 2022’de göreve gelen Liz Truss ise kendi adını ülkenin ikinci kadın başbakanı olarak yazdırmanın yanında Britanya tarihinde en kısa süre görev yapan ilk başbakan olarak tarihe geçti. 2019 yılında seçime girerken Johnson liderliğindeki partinin vatandaşlar üzerindeki vergi yükünü azaltacağına dair vaadini gerçekleştireceğini iddia eden Truss 49 günlük başbakanlık döneminde Rusya-Ukrayna arasında çıkan gerilim, Rusya’ya uygulanan ekonomik yaptırımlar ve enerji fiyatlarındaki yükseliş karşısında enflasyonla mücadele edemeyeceğinin farkına vararak 24 Ekim 2022’de istifa etmek zorunda kalmıştı.

Parti içerisinde Truss ile girdiği başkanlık yarışını kaybeden Rishi Sunak ise Muhafazakâr Parti’nin son genel başkanı olarak başbakanlık koltuğuna oturan ilk göçmen kökenli başbakan oldu. Aslen Hint asıllı olan Sunak’ın işi ise kolay olmadı. Ülkede bulunan düzensiz göçmenlerle ilgili politikaları ne güven verici oldu ne de gerçekçi göçmenleri Ruanda’ya yollama planını ise tam olarak gerçekleştiremezken enflasyonla mücadelede elde ettiği başarıyı sandığa yansıtamadı. Son üç yılın en düşük seviyesinde olan yüzde 2,3’lük enflasyon Sunak’ın söylemine göre hükümetin izlemekte olduğu istikrarlı bir maliye politikasının bir göstergesiydi. Fakat iddia ettiği gibi aynı zamanda güven verici olamadı.

Britanya’da İlk KKTC Kökenli Vekil

Son yıllarda siyasi arenada ilkleri yaşayan Britanya’da 2024 seçimleri yeni ilkleri de yanında getirdi. En kısa süre görev yapan başbakan ve ilk göçmen kökenli başbakan ve parti genel başkanının ardından KKTC kökenli ilk milletvekili de bu seçimde Avam Kamarasına girdi. İşçi Partisi’nin Londra’nın doğusunda yer alan Barking bölgesinde aday gösterdiği Nesil Çalışkan milletvekili olmaya hak kazanarak Avam Kamarasında temsil edilen ilk KKTC kökenli milletvekili oldu. 1989 yılında Enfield, Britanya’da dünyaya gelen Çalışkan Kıbrıs Türk’ü bir ailenin çocuğu Reading Üniversitesi ve London School of Economics’te Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi eğitimi alan Çalışkan 20 senedir İşçi Partisinin içerisinde siyasetle ilgileniyor. Eşi ise Emre Çalışkan Britanya’da yaşayan bir Uluslararası İlişkiler akademisyeni. Avam Kamarası geleneklerine göre kendisine yöneltilen “hangi kutsal kitaba göre yemin etmek istersiniz?” sorusuna “Kur-an” cevabını vererek yemin eden Çalışkan Barking Milletvekili olarak görevine başladı.

ANDASAM olarak 2024 yılını Dünya’nın “demokrasi yılı” yılı olarak değerlendirmiştik. Dünya nüfusunun neredeyse yarısının sandık başına gittiği bu yıl küresel siyasetin de şekil değiştireceği ve ortalama gelecek 4-5 yılın bürüneceği atmosferi bizlere göstereceği bir yıl olmakta. Akıllarda en çok soru işareti bulmayı bekleyen şeyse neden Avrupa’da aşırı sağ ve sağ popülizm bu denli artarken Britanya’da merkez sol iktidarı kazanıyor?

Aslında cevabı çok açık belli. Birleşik Krallık yani Britanya’nın Avrupa anakarası ile bir sınırı yok. Bu sınır coğrafi olarak yok çünkü Britanya bir ada ülkesi. Aynı şekilde sınırı artık siyasi ekonomik ve kültürel birlik olarak da yok. Brexit süreci sonrası ülkenin AB’den ayrılması Britanya’nın kendi bağımsız ekonomi, maliye ve dış politika sürecini yönetebilmesini sağladı. Bununla birlikte Britanya sahip olduğu yerli ve milli ekonomisinin bir birliğe bağlı olmadan nasıl güçlü durabildiğini gösterdi. Devam eden enflasyon gerilemesinin Birleşik Krallık’taki göçmenleri yollama projelerinden mi kaynaklandığını ilerleyen dönemde İşçi Partisinin uygulayacağı sosyal demokrat politikalarla karşılaştırmalı izlediğimizde göreceğiz.

Barking milletvekili seçilen Kıbrıs Türk’ü Nesil Çalışkan ve meslektaşımız Emre Çalışkan’a görevlerinde başarılar diler, bizleri layık olduğumuz şekilde temsil edeceklerinden duyduğumuz güvenimizi kendilerine temin ederiz.