Anadolu Diplomatik ve Siyasal Araştırmalar Merkezi

Sırbistan. Balkanların tam ortasında yer alan, tarihi, doğası ve kültürüyle kendini gösteren bir ülke. Yugoslavya’nın dağılmasından sonra Batılılaşma ve modernleşme yolunda oldukça mesafe kat eden ülke bir süredir vizesiz seyahat hakkı nedeniyle Türk vatandaşlarının gözde yurtdışı tatil rotalarından biri haline gelmiş durumda. Fakat son zamanlarda Sırbistan’ın turistler dışında yeni misafirleri de bulunmakta. Ruslar. 2022 Şubat’ında Rusya’nın Ukrayna’ya başlattığı askerî harekât ve kısmi seferberlik sonrası birçok Putin ve hükümet muhalifi Rus vatandaşı ülkelerini terk etmeyi tercih ettiler. Peki neden Sırbistan sorusunu gelin birlikte inceleyelim.

Şubat 2022’de başlayan Rusya’nın Ukrayna’ya askeri müdahalesi sonucu birçok Ukraynalı hem ülke içinde hem de ülke dışına göç etmek zorunda kaldı. Ukraynalı mültecilere en çok Polonya, Slovakya, Almanya gibi ülkeler kapılarını açarken Rusya’ya karşı başlatılan yaptırımlar da birbiri ardına gelmişti. Batılı kurumların ve şirketlerin Rusya’daki faaliyetlerini durdurmaları Rus ekonomisini etkilemekle birlikte Batılı firmalarda çalışan birçok Rus’un da işsiz kalmalarına ya da maaş kartlarını kullanamamalarına sebep oldu. Bunun yanında savaş karşıtlarının protestolarında polisin uyguladığı orantısız şiddet ve ülkede muhalif görüşlü aktivistlere yönelik bir takım susturma politikaları Putin ve hükümet karşıtı, muhalif Rusların da kendilerine yeni bir ülke bulmalarını mecburi kıldı.

Ülkede ilan edilen yarı seferberlik ve zorunlu askerlik uygulanmalarında silah altına alma işlemleri nedeniyle ülkeyi terk edebilen Ruslar Türkiye, Dubai ve Sırbistan gibi ülkeleri seçtiler. Bunların en büyük sebebi ise bu ülkelerin diğer Avrupa ülkeleri gibi Rusya’ya yaptırım ve ambargo uygulamamaları. Bir diğer özellik ise Rus vatandaşlarının vizesiz seyahat edebildikleri ülkeler olmaları.

Yeni Rota Sırbistan

Rusların Sırbistan’ı tercih etmelerinin ardında birçok neden bulunmakta. İlk öncelikle Sırbistan ve Rusya’nın tarihsel ve kültürel yakınlığı gelmekte. Sırbistan hükümeti uzun yıllardır AB’ye entegre olmaya çalışırken bir yandan da Batılı devletlere şüpheyle yaklaşmakta. Rusya ile ilişkileri bulunan Sırbistan savaşın başından bu yana Rusya’ya karşı bir yaptırım veya boykot çağrısında bulunmadı. Aynı zamanda Rus vatandaşlarının vizesiz seyahat ederek oturum alabildikleri Sırbistan birçok alternatif yer içinden sıyrılıyor. Bulgaristan, Romanya gibi ülkelerin Schengen serbest dolaşım alanına dahil olması nedeniyle evrak ve vize süreçlerindeki ambargolar Rus vatandaşlarını etkilemiş durumda.

Bir diğer konu da dil meselesi. Bir Rus vatandaşı Sırpçanın ortalama yüzde 70’ini anlayabiliyor ve konuşabiliyor. Göç eden çocuklu aileler açısından bu bir avantaj oluşturuyor çünkü çocuklarını Sırp okullarında okutabiliyorlar. Bu özellik muhalif Rus göçmenlerin Türkiye yerine Sırbistan’ı seçmelerinde önemli bir faktör. Sırbistan’a göç eden Rusların başta büyük bir kısmı gayrimenkul, bilişim, Batılı şirketler ya da kafe, restoran gibi sektörlerde çalışmaya başladılar. Fakat zamanla birçok Rus göçmen ülkeye yeni gelecek olan Ruslara danışmanlık hizmetleri verme yoluna gitti. Oturum, konaklama, şirket kurma, sağlık sigortası gibi alanlarda deneyimlerini yeni göçmenlerle paylaşan danışmanlık firmalarının sayısı artmış durumda.

Sırbistan Bu İşe Ne Diyor?

Resmi rakamlara göre savaşın ilk 8 ayında Sırbistan’a göç eden Rus vatandaşı sayısı 100 bin civarında. 2025 itibariyle 300 bin ile 600 bin arasında Rus göçmenin Sırbistan’da yaşadığı belirtilmekte. Bu rakamlar Sırbistan nüfusunun ortalama yüzde 5 ile 10’unana tekabül etmekte. Giderek artan Rus yatırımcı ve işletmeler sayesinde Sırbistan ekonomisi artı değer üretmeye başlamış durumda. Savaşın başlangıcından bu yana Rus vatandaşları tarafından kurulan şirket sayısı 11 bini geçmiş durumda. Rus vatandaşlarının işlettikleri ve sadece Rus vatandaşların gittikleri kafe, bar, restoran gibi mekanlar şehirde giderek artmakta. Bununla birlikte Rusya’dan gelen göçmenlerin en çok tercih ettikleri sektör bilişim sektörü. Böylelikle Sırbistan günümüzde Avrupa’da bilişim üretkenliği en yüksek olan üçüncü ülke konumuna yükselmiş durumda.

Birçok Kafkas, Orta Asya ve Doğu Avrupa ülkesi savaş sonrasında göç politikalarını sıkılaştırırken Sırbistan tam aksine Rusya’dan gelen göçe kucağını açmış durumda. Fakat bu durumun getirdiği dezavantajlar da yok değil. Rus göçmen kitlesinin yarattığı en büyük sorunun barınma ve kiralardaki artış olduğu düşünülmekte. Belgrad, Novi Sad gibi büyük kentlerde kira fiyatlarındaki ortalama artış yüzde 25 ile 50 arasında. Bu durum düşük gelirli bireyler ve öğrenciler için yaşam şartlarını zorlaştırmakta.

Bir başka konu ise toplum. Her ne kadar Rus göçmenleri kendi içlerinde kapalı ve Sırplarla çok az temas içerisinde olsalar da Sırp nüfusunun büyük bir kısmı Rusya yanlısı politik bir tavır göstermekte. Zaman zaman Rusya yanlısı politik gösteriler düzenleyen Sırp radikalleri ülkelerinde bulunan muhalif Rus göçmenlerden rahatsız değiller. Fakat muhalif Rus göçmenleri politik gösterilerinde bu kadar da özgür değiller. Küçük gruplar ve küçük gösteriler dışında bir organizasyon yapamıyorlar. Sebebi ise Rus ve Sırp İstihbaratlarının ortak çalışması. Muhalif olarak sığındıkları ve oturum alabildikleri tek ülke olan Sırp oturumunu kaybetmek istemeyen Ruslara açıkça denilen şu: “burada yaşayabilirsiniz, fakat siyaset yapmayacaksınız!”

Hali hazırda herhangi bir Sırp birey veya grup tarafından Rus göçmenlere yönelik ırkçı saldırı ya da şiddet olayı yaşanmadı. Açıkçası Rusya’dan gelen göçmenlerin kültürel olarak (din, dil, gelenek, kültür) yerli halkla yakın olması ve ülkeye gelen göçmenlerin nitelikli iş gücünde olması herhangi bir ayrımcı, dışlamacı bir tepki uyandırmamış durumda. Her ne kadar Sırbistan eski Yugoslav ülkelerinde kronik olarak bulunan yolsuzluk, mafyalaşma, suç örgütlerinin devletle iş birliği yapması gibi sorunlarla baş başa bulunsa da savaşın başında sahip olduğu kişi başına düşen milli gelirini yüzde 20’ye yakın arttırabilmiş durumda. Dünya Bankası verilerine göre 2022’de 10.023 dolar olan kişi başına gelir 2023 yılında 12.281 dolar olarak ölçülmüş durumda. Bu durum da bizlere düzenli göçün ne oranda etki yaratacağıdır. İhtiyaç duyulan meslek ve sektörlerdeki kültürel ve yaşam biçimi açısından yerli halka uyum sağlayabilen bir göçmen kitlesinin ne gibi sonuçlar doğurabildiğini açıkça göstermekte. Bir tam tersi bir durum var. Onun için çok uzağa bakmaya gerek yok.

Kaynaklar

(1) Sırbistan, Putin’den kaçan genç Ruslar için nasıl sığınak oldu? – YouTube erişim tarihi: 22.05.2025

GDP per capita (current US$) – Serbia | Data erişim tarihi: 23.05.2025

Savaş ortamından kaçan Rusların adresi Sırbistan erişim tarihi: 22.05.2025