Anadolu Diplomatik ve Siyasal Araştırmalar Merkezi

Tarihler 7 Ocak 2015’i gösterdiğinde Fransa’nın başkenti Paris’te oldukça hareketli dakikalar yaşanıyordu. Bir grup silahlı terörist haftalık olarak yayınlanan karikatür mizah dergisi Charlie Hebdo’nun Paris’te bulunan merkez ofisine bir saldırı düzenledi. Saldırıda 2’si polis olmak üzere 12 kişi hayatını kaybederken 11 kişi de yaralandı. Saldırılar Fransız gündemine bomba gibi düştü. Fakat tepkiler, protestolar ve eleştiriler küresel çaptaydı. İşte 10. Yıldönümünü andığımız Paris’teki Charlie Hebdo Saldırılarının dünü, bugünü ve yarını.

1969 yılından beri haftalık olarak yayınlanan Fransız karikatür mizah dergisi Charlie Hebdo, sol-anarşist eğilimli bir eleştirel mizah dergisidir. Dergi yer verdiği mizahi eleştiri ile siyasetçilerden tarihi kişilere, güncel olaylardan dini lider ve ritüellere yönelik geniş yelpazede bir kara mizah yapmaktadır. 1982-1992 yılları arasında kapalı kalan dergi günümüzde halen haftalık olarak yayınlanmaktadır. Her hafta çarşamba günü yayınlanan dergi zaman zaman karikatürlerinde tasvir ettiği mizahı ile tepkilerin, eleştirilerin, boykotların ve hatta fiziksel saldırıların da hedefinde olmuştur.

Derginin adını duyurduğu o tarih ise 7 Ocak 2015 Çarşamba günüydü. Derginin 2011 yılında yayınlanan bir sayısında İslam dininin peygamberi Hz. Muhammed’i konu alan karikatürlerin yer alması Fransa genelinde bir kesimde rahatsızlık uyandırmıştı. İslam dininde “tasvir yasağı” gereği Hz. Muhammed’in resminin, portresinin ya da illüstrasyonunun yapılması kesinlikle yasaktır. Bununla birlikte İslam dinine ait ibadethanelerde insan figürünün bulunması da putperestliği çağrıştırdığı için yasak kılınmıştır. Fakat Charlie Hebdo dergisinin bu karikatür girişimi kendisine pahalıya patlamıştır. Aslında bu durum ilk değildir. 2005 yılında Danimarka’da yayın yapan Jyllands Posten isimli yerel bir gazete 12 adet Hz. Muhammed karikatürü yayınlamıştır. Başta Danimarka’daki İslam ülkelerinden göçmenler tarafından protesto gösterilerine yol açan olay kısa sürede Müslüman ülkelerde gösterilere, Danimarka boykotlarına ve bayrak yakma olaylarına dönüşmüştür. Dönemin Danimarka Başbakanı Anders Fogh Rasmusen yaşanan olayları “Danimarka’nın uluslararası ilişkilerindeki en kötü kazası” olarak nitelendirmiştir.

7.01.2015 11:30 Nicolas Appert Sokağı

Charlie Hebdo Dergisinin genel merkez ofisinin bulunduğu Nicolas Appert Sokağı 10 numarada oldukça sıradan bir gündü. 11:30 sularında maskeli, siyah giyimli ve ellerinde pompalı tüfekler bulunan üç kişi derginin ofisine bir baskın düzenledi. O an ofiste bulunan herkes bu saldırının kurbanı oldu. 10 kişi ateşli silahlarla öldürülürken 11 kişi ise saldırıda yaralandı. Öldürülenlerin arasında dergi çalışanı 10 kişi hariç 2 tane de polis memuru bulunmakta. Güvenlik kameralarının görüntülerinden olayla ilgili akla kazınan yerde yaralı yatan polis memuruna ateş eden terörist iki gün sonra Fransız kolluk kuvvetlerince infaz edileceğinden habersizce “Peygamberimizin intikamını aldık. Charlie Hebdo’yu öldürdük!” diye bağırmaktaydı.

Olayın ardından sokak polis, ambulans ve gazetecilerle dolarken Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande olayları terör saldırısı olarak nitelendirirken 8 Ocak 2015 tarihini milli yas olarak ilan etti.

Kouachi Kardeşler

Saldırıların ardından başta Paris şehri olmak üzere tüm Fransa’da insan avı başlatıldı. Saldırıyı kim, neden yapmıştı? Amaç neydi? Saldırıda kullanılan otomobil ve silahlar nereden temin edilmişti? Polis soruşturması sonucu incelenen kamera görüntüleriyle saldırının failleri bulundu. Said ve Cherif Kouachi Kardeşler. Cezayir göçmeni bir ailenin çocukları olan bu ikili yetimhanede büyümüşlerdi. Hayatlarının bir bölümünde El-Kaide gibi terör örgütleri ile de bağlantıları bulunan Kouachi Kardeşler daha önce terörist faaliyetler nedeniyle hapis de yatmışlardı. Kendilerine Arap Yarımadası El-Kaidesi olarak adlandırılan bu iki kardeş 9 Ocak 2015 günü sabah saatlerinde Paris’in bir banliyösünde tespit edildiler. Fransız Polisinin İçişleri bakanından almış olduğu operasyon yetkisi ile başlayan operasyon Kouachi Kardeşlerin polise ateş açarken öldürülmeleri ile son buldu.

Je Suis Charlie

Yaşanan olaylar Fransa tarihindeki en sarsıcı deneyimlerden biri olarak nitelendirildi. Birçok kentte ülke genelinde protesto ve anma etkinlikleri düzenlenirken Almanya, Birleşik Krallık, İtalya, Hollanda, İspanya, Danimarka gibi ülkelerde de anma ve protesto gösterileri düzenlendi.

Derginin sağ kalan karikatüristleri ve yazarları ise derginin olduğu gibi yayın hayatına devam edeceğini açıklayarak bir sonraki sayısında kapak fotoğrafında Hz. Muhammed karikatürünün olduğu bir sayı yayınladı. Sayının 1 milyon kopya basılması planlanırken yoğun talep nedeniyle 3 milyon kopya Türkçe dahil 6 farklı dilde yayınlandı.

Paris Cumhuriyet Yürüyüşü

Savaşların, kutuplaşmaların ve katliamların yüzyılı olan 20. Yüzyılın aksine hem insanlık tarihi hem de Uluslararası İlişkiler alanında eşi benzerine oldukça az rastlanır bir olayı 11 Ocak 2015 tarihinde Paris’te yaşadık. Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande’ın önderliğinde Paris’te düzenlenen Cumhuriyet Yürüyüşüne sayısız dünya lideri ve devlet başkanları katıldı. Günümüzde bir arada göremeyeceğimiz İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ve Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın da bulunduğu yürüyüşe Türkiye Cumhuriyeti’ni temsilen dönemin Başbakanı (günümüzde Gelecek Partisi Genel Başkanı) Ahmet Davutoğlu katılmıştır.

Sonuç

Aşırılıkların çağında yaşadığımız aşikâr. Fakat bu aşırılıklar birilerini öldürmeyi, katletmeyi meşru kılmadığı gibi bir inancı, bir yaşam tarzını, bir dünya görüşünü de hicvederek küçük düşürmeyi meşru kılmaz. 11 Eylül sonrası Dünya kamuoyunda artan İslamofobi ve İslami Terör kavramlarını kışkırtanlar kadar eylemlerde bulunanlar da bu kavramlara katkı sunmakta. Dahası ve daha acısı 21. Yüzyılda hala “dini üstünlük” ya da “inanç üstünlüğü” gibi konuları kanlı bıçaklı konuşmamız. Charlie Hebdo ayarını tutturamayan bir hiciv yayınıdır. Örnek vermek gerekirse 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli deprem ile ilgili yayınladıkları karikatür veya 2016 yılında İtalya’da yaşanan deprem felaketiyle ilgili karikatürleri buna örnektir. Hiciv böyle bir iştir işte gücü kontrolsüzdür. Dalga geçmek istersiniz ayıp edersiniz. Eleştirmek istersiniz kızdırırsınız.