Anadolu Diplomatik ve Siyasal Araştırmalar Merkezi

Türk milletinin kendi bağımsız devletleri olsa da Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde yaşamaktadırlar. Bu bölgelerde yeri geldiğin bağımsız ve özerk idare birimlerinden bulunurlarken çoğu zaman diaspora olarak varlıklarını sürdürmektedirler. Avrupa’daki Türk diasporasının neredeyse tamamını Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları olan Türkler oluşturmaktadır. Hatta öyle bir konuma gelmiştir ki Türk diasporasının faklı ülkelerde parlamenter ya da siyasi parti başkanlıklarına yükseldiği görülmektedir. Bu yazının ana konusu Avrupa’daki Türk diasporasının ve Türk soylu halkların incelenmesi üzerinedir.

Türk milleti 1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin çatısı altında bağımsız bir şekilde yaşamaktadır. Bununla birlikte 1970’li yıllarda başlayan Kuzey Kıbrıs’ta bağımsız bir devlet kurma girişimi başarı ile sonuçlanmış KKTC’yi 1990’lı yıllarda Sovyetler Birliğinin dağılması ile 5 yeni devlet takip etmiştir. Orta Asya’daki Türk coğrafyası Türklerin tarihin en eski zamanlarından biri ait oldukları yerdir. Batıya doğru başlayan kavimler göçü vasıtasıyla Avrupa’ya giren Türkleri 1071 yılında Anadolu’ya giren Türkler takip etmiştir. 3 kıtaya yayılan Osmanlı İmparatorluğunun sahip olduğu fetih ve iskân politikaları Türklerin Osmanlı’nın fethettiği her coğrafyaya yerleşmesini ve imparatorluk dağıldıktan sonra dahi varlıklarını devam ettirmelerini sağlamıştır. Günümüzde Avrupa’da yaşayan Türk Halklarının çok büyük bir kısmı 1960’lı yıllarda işçi göçüyle Avrupa’ya gitmiş Türklerdir.

Avrupa’daki Türk İşçiler

Türk işçiler günümüz Türk diasporasının Avrupa’daki en büyük bileşenini oluşturmaktadır. Ağırlıklı olarak Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda gibi ülkelerde bulunan Türkler günümüzde 3. Jenerasyonları ile bulundukları ülkelerin vatandaşlıklarını almış durumdalar. ‘. Dünya Savaşı sonrası hızla sanayileşme ve yeniden yapılanma sürecine giren Avrupa devletleri iki dünya savaşında hayatını kaybeden insanları nedeniyle iş gücü sıkıntısı çekmişlerdir. İşsizlik ve yoksulluk oranlarının yüksek olduğu Türkiye, Yunanistan ve Orta Doğu ülkelerinden 1960’lı yıllarda işçi ithal etmek bu sıkıntıyı gidermiştir. 1961 yılında Almanya İş ve İşçi Bulma Kurumu ile Türkiye Cumhuriyeti Çalışma Bakanlığı arasında yapılan anlaşma gereğince Almanya Türkiye’den işçi almaya başlamıştır. Benzer işçi alma anlaşmalarını 1964 yılında Belçika, Hollanda ve Avusturya, 1965 yılında Fransa ve 1967 yılında da İsveç izlemiştir.

1970’li yıllarda bu göçler sadece çalışma amaçlı olmaktan çıkmıştır. 1973 krizi döneminde işçi alımları neredeyse durma noktasına gelmiştir. 1970’lerin sonuna doğru Türkiye’de artan siyasi ve toplumsal olaylar nedeniyle turistik maksatla Avrupa’ya giden ve siyasi iltica talebinde bulunan Türklerin sayıları da artmıştır. Siyasi iltica talepleriyle başa çıkmakta zorlanan Avrupa devletleri çareyi Türk vatandaşlarına vize uygulamakta bulmuş, Fransa’nın girişimi ile Türklere ilk vize uygulaması 1 Ekim 1980 tarihiyle başlamıştır.

Günümüzde Türk vatandaşları birçok Avrupa ülkesinde Türkler ikinci en büyük toplulukları oluşturmaktadırlar. En büyük nüfus Almanya’da yaşamaktadır. 2020 yılında Almanya İstatistik Kurumu’nun yayınladığı rapora göre 3 ile 3 buçuk milyon arasında Türk’ün Almanya’da yaşadığı belirtildi. Hollanda’da 480 bin nüfusuyla Türkler ikinci etnik grup konumunda. Avusturya’da 360 bin nüfusa sahip Türkler, Fransa’da çifte vatandaşlar dahil 800 bin civarında. İsveç’te 200 bin olan nüfusu, İsviçre’de ise çifte vatandaşlar ile birlikte 100 bin civarında. Birleşik Krallık’ta ise 500 bin civarında olan Türklerin bir kısmını Kıbrıs Türkleri oluşturmaktadır.

Balkan Türkleri

Balkan Türkleri Osmanlı zamanında Balkan coğrafyasına yerleştirilmiş Türklerdir. Günümüzde Yunanistan ve adaları, Bulgaristan, Bosna, Kuzey Makedonya ve Kosova gibi ülkelerde yer alan nüfusun en kalabalıkları Bulgaristan ve Yunanistan’ın Batı Trakya bölgesindedir. Yunanistan ve Bulgaristan’da yer alan Türkler siyasi olarak da temsil edilmektedirler. Yunanistan’da bulan DEB Partisi ve Bulgaristan’da yer alan Hak ve Özgürlükler Hareketi Partisi Türk azınlıkları temsil etmektedir. 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde Bulgaristan’da HÖH ikinci parti olsa da Yunanistan’da uygulanan yüzde üçlük baraj sistemi nedeniyle uzun süredir Türk partisi Yunan meclisine girememektedir. Nüfusları günümüzde ortalama 1.7-2.8 milyon arasındadır. Cumhuriyetin ilk yıllarındaki mübadele ve Bulgaristan’daki sosyalist yönetimin çökmesi ile Türkiye’ye gelen Balkan Türkleri uzun süredir Balkan ülkelerinin hükümetleri tarafından asimile edilmeye çalışılmaktadırlar.

Kırım Tatarları

Kırım Tatarları Ukrayna’nın güneyinde yer alan Kırım yarımadasında yaşamaktadırlar. 1944 yılında Sovyetler Birliğinde Stalin’in sürgünü ile bir kısmı Özbekistan’a gönderilmiş ve nüfusları düşmüştür. Sovyet coğrafyasının birçok yerinde nüfusları bulunan Kırım Tatarlarının en büyük nüfuslarından biri de Türkiye’dedir. Etnik köken olarak karma bir halk olan Tatarlar Ukrayna’daki Müslüman nüfusu oluşturmaktadır. 2014 yılında Rusya’nın Kırım’ı ilhakı ve 2022 yılında başlayan Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle Kırım Tatarları Ukrayna ve Avrupa’nın çeşitli yerlerine dağılmış ve yurtları işgal altındadır. 2016 yılında düzenlenen Eurovision Şarkı Yarışmasına Ukrayna’yı temsilen katılan Kırım Tatarı Jamala 1944 isimli şarkısıyla Tatar Sürgününü anlatmış ve yarışmayı birincilikle bitirerek tüm dünyaya sesini duyurmuştur.

Gagavuzya

Gagavuz Türkleri Avrupa’daki eski Türk soylarından biridir. İsim kökenlerinin Gök-Oğuz Türklerinden geldiği bilinmektedir. Ortodoks Hıristiyan olan Gagavuz Türkleri Moldova’nın güneyinde, Ukrayna ve Romanya’da da çok küçük köylerde yaşamaktadırlar. Gagavuz Türkleri aynı zamanda Avrupa’da kendi devletleri olan tek Türk halkıdır. Moldova’ya bağlı Gagavuzya Özerk Cumhuriyetinde yaşayan Gagavuzların dilleri günümüz Türkiye Türkçesine daha yakındır. Başkenti Komrat olan Gagavuzya günümüzde Avrupa’nın altyapısı ve endüstrisi en az gelişmiş yerlerinden biridir. 1994’ten bu yana Türkiye Cumhuriyeti’nin girişimlerde bulunmasına rağmen Gagavuzya halen Avrupa’nın en fakir bölgelerden birisi.

Sekel Türkleri

Kökenleriyle ilgili tam olarak kesin bir şey bilinmese de Doğu Avrupa ve Balkan coğrafyasında yaşayan bir Türk halkıdır. Macar kökenli oldukları, Hun devletinden kökenlerinin geldiği iddia edilse de 1990’lı yıllarda yapılan genetik çalışmalar genetik coğrafyalarının İran olduğunu göstermektedir. Romanya’nın Karpat Dağları bölgesinde yer alan Sekelistan’da yaşayan Sekellerin bir kısmı Macaristan ve Hırvatistan’da bulunmaktadır. Günümüz Hırvatistan Bayrağındaki ay yıldız figürü Hırvatistan’daki Sekel Türklerini ifade eder. Hıristiyanlığı benimsemiş olan Sekel Türkleri ağırlıklı olarak Macarca ve Romence konuşmaktadırlar. Nüfuslarının ise 500 ile 700 bin arasında oldukları tahmin edilmekte.

İster bağımsız olsunlar isterse de başka bir ülkenin içerisinde azınlık Türk toplumu sahip olduğu ortak köken ve kültür üzerinden yaşamaya ve yaşatmaya, var olmaya devem etmektedir ve edecektir. Din ve dil üzerinden kültürel asimilasyonlara he ne kadar maruz kalmış olsalar da Avrupa Türk halkları milli bilinçlerini korumaya çalışmaktadırlar. Bizlere düşen görev ise daha fazla seslerini duyurmak ve Türklük bilincini sadece bir ülkeye veya devlete sıkıştırmamaktır.

#TürkiyeliDeğilTÜRK