Anadolu Diplomatik ve Siyasal Araştırmalar Merkezi

31 Mart 2024 yerel seçimlerinin galibi CHP önemli bir tarihi başarıya imza attı. 1977 yılında Ecevit ile ulaştığı %41’lik oy oranının ardından ilk defa en yüksek oy oranını elde eden CHP tarihinde ilk kez 22 yıldır ezeli rakibi olan AK Partiyi geride bırakarak birinci parti oldu. AK Parti ise girdiği bir seçimde tarihte il kez birinci parti koltuğunu CHP’ye kaptırdı. 2019 yerel seçimlerde başta Ankara ve İstanbul olmak üzere Türkiye’nin birçok büyükşehir ve il belediyelerini kaybeden AK Parti 2024 yerel seçimlerinde kalesi gibi gördüğü Bursa, Balıkesir, Adıyaman gibi belediyeleri kaybederek bir hezimet yaşadı. Peki CHP’nin bu başarısının arkasında neler var? 38. Olağan Kurultayında genel başkanını değiştiren CHP’deki değişim rüzgârı Türkiye’deki siyasi coğrafyayı da mı değiştiriyor? Her seçimde kaybeden olan CHP’de sorun eski Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu muydu? Yoksa seçmen sağdan sola mı kayıyor?

Times Dergisine göre 2023 yılının en önemli seçimini gerçekleştiren Türkiye seçim atmosferinden çıkar çıkmaz yeni bir seçime daha hazırlanmaya başladı. 2024 Yerel Seçimleri. 5 yıllığına mahali idarelerini yönetecek yöneticileri belirleyen Türkiye 31 Mart gecesi 2023 seçimlerinden çok farklı bir tablo ile karşılaştı. Son 22 senenin bir numaralı kaybedeni olan ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi 47 yıl aradan sonra alabildiği en yüksek oy oranına ulaşarak birinci parti olabildi. Bununla birlikte 22 senedir her daim kazanan hükümet partisi AK Parti ise tarihinde ilk kez birinciliği kaybederek seçimi ikinci sırada tamamladı. CHP’nin tarihindeki bu başarı ona İç Ege gibi muhafazakâr milliyetçi seçmenin ağırlıklı olduğu illeri kazandırmasının yanında Bursa ve Balıkesir gibi yeni büyükşehirler de kazandırdı. 2019 seçimlerinde 228 belediye ile başladığı yolculuğu 2024 yılında 400’ün üzerinde belediyeyi alarak sonuçlandıran CHP’nin başarısında birçok faktör yatmakta.

Tepki Oyları ve Katılım

2023 seçimlerine katılım düzeyi son yılların en yüksek oranlarından birini bulurken 2024 yerel seçimlerin katılım ise kıyasla daha düşük seviyede izledi. 2023 seçimlerinde katılım oranı %87 iken 2024’te katılım oranı %78 bandında açıklandı. Bunun sebepleri arasında seçimin genel değil yerel seçim olması ve yurtdışı temsilcilikler ile gümrüklerde oy kullanımının olmamasıdır. Katılımın düşüklüğünü etkileyen bir başka faktör de tepki oyları. Mevcut iktidar partisi ve ittifaklara tepkisini göstermek isteyen vatandaşlar ya mevcut partinin karşısındaki en güçlü adaya oy vermiş ya da sandığa gitmeyerek tepkisini ortaya koymuş durumda. Özellikle bu tepkinin İç Ege ve Orta Anadolu’da hissedildiği görülmektedir. CHP’nin yıllarca bırakın belediyeyi kazanmayı milletvekili dahi çıkaramadığı illerde merkez belediyeleri kazanması bu tepki oyları ve sandığa gitmeyen küskün seçmene bağlıdır.

Emekliler Faktörü

Bu seçimin belirleyeninin emekli yurttaşlar olduğunu söylemek hiç de yanlış olmaz. Türkiye’de günümüzde 16 milyona yakın emekli vatandaş yaşamaktadır. Ekonomik krizde derinleşme, alım gücünün düşmesi ve enflasyonun yüksekliği emekli vatandaşları en çok mağdur eden konuların başında gelmektedir. Bununla birlikte Türkiye’de son yıllarda artan kayıt dışı ekonomi, sigortasız işçi çalıştırmaları ve kayıt dışı göçmenlerin çalışma hayatına dahil olmaları sigorta primlerinin ödeme süreçlerini ve emeklilik sistemini ağır etkilemiş durumda. Emekli maaşlarının asgari ücretin çok altında kalması emekli nüfusun yoksullaşmasına geçim sıkıntısının artmasına neden olmaktadır. Özellikle AK Partinin Anadolu’da en büyük destekçi kitlesi olan emekli ve yaşlı nüfusun bir tepki göstermesine neden olmuştur. Özellikle kırsal bölgelerde CHP’nin oylarını arttırması ve belediye başkanlıklarını kazanması ekonomik krizin derinleştiğini ve kırsala indiğini göstermektedir.

Milliyetçi Söylem Anadolu’da Her Daim Rağbet Görür

Kasım 2023’te kurultaya giden CHP yeni Genel Başkanı Özgür Özel ile yerel seçimlere girdi. Her siyasi partinin tek başına girdiği seçimler öncesi kamuoyunda Özel’in bir takım tutum ve söylemlerine karşı tepkiler çokça dile getirildi. Bunların başında Özel’in DEM Parti ile açık görüşmeleri, Şeyh Sait hakkındaki söylemleri ve seçmeni etnik köken olarak ayırması yer almaktaydı. Seçim sürecinde yaşanan en büyük polemiklerden biri de Afyonkarahisar Belediye Başkan Adayı Burcu Köksal’ın çıkışı olmuştu. Belediye kapılarının DEM Parti ve HÜDAPAR’a kapalı olduğunu vurgulayan Köksal’a karşı hem Özel hem de İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu tekziplerde bulundu. Köksal’ın adaylıktan çektirilmesi ve parti içinde disipline verilmesi gibi iddialar konuşulsa da Burcu Köksal Afyon’da yüksek bir farkla belediyeyi kazandı. Hakkında birçok kez partiden ihraç ve partiye iade soruşturma ve davaları açılan Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan ise tekrar seçildi. Zafer Partisinin sığınmacı ve kaçaklarla ilgili politikalarına yakın olan Özcan belediyede uyguladığı politikalar ile bir kesim tarafından eleştirilirken bir kesimin de takdirini kazanmıştı. Uşak Belediye Başkanı seçilen CHP Uşak Milletvekili Özkan Yalım ise Afgan ve Suriyelilere iş yeri ruhsatı verilmeyeceğini ve Bolu Belediyesinde uygulanan uygulamaları Uşak’ta da uygulayacağını belirterek 5 yıllık yönetim vizyonundaki duruşunu göstermiş oldu. Solcu ve sosyal demokrat çizginin yanında milli duygulara dokunun milliyetçi söylemin Anadolu kırsalında kabul gördüğü bu seçimde gösterilmiş oldu.

Yerel Seçim ile Genel Seçimin Dinamikleri Farklıdır

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 31 Mart gecesi AK Parti Genel Merkezinde yaptığı konuşmada “seçmen tavrını sandıkta gösterir” söylemi AK Partinin kendisine iletilmek istenen mesajı aldığını gösterir. Demokratik bir ülkede seçmen tepkisini sandıkta, otoriter bir ülkede ise seçmen tepkisini sokakta gösterir. Orta Doğu coğrafyasında seçimlerle hükümetlerin ve devlet başkanlarının değişebildiği iki demokratik ülkeden biri olan Türkiye mevcut iktidar ve devlet başkanına karşı tepkiyi anarşizm yerine demokratik yolla sandıkla göstermiştir.

Fakat. Seçimin galibi olan CHP bu başarının rehavetine kapılmamalıdır. Batı Avrupa seçmeni gibi rasyonel düşünen Türk seçmeni oyunu bireysel çıkar, tepki ve kendi hayat şartlarını iyileştireceğine güvenerek kullanmıştır. Sonuç itibariyle yerel seçimler partiden çok bireyin ön plana çıktığı seçimler olsa da Türkiye bazında merkezi yönetime bir uyarı niteliğinde bir sonuç çıkarmıştır. Buradaki başarının sahibi sol, solculuk veya Sayın Özel’in ve ekibinin çalışması değildir. Hayatın olağan akışında olması gerekendir.