Anadolu Diplomatik ve Siyasal Araştırmalar Merkezi

“Üçüncü Görüş” ya da “Üçüncü Yol” sağ, sol ve merkez siyasi skalanın dışında kalan bir ideolojidir. Tanım olarak anti-kapitalist ve anti-Marksist bir ideolojik çizgiye sahip olan görüş ulus devlet içerisinde bireylerin sosyal refahını ve sosyal adaletini temin etmeyi savunmaktadır. Sağ ve sol eksenli siyasi skalanın dışında kendine yer edinen üçüncü yol uygulamaları ve politikaları ile zaman zaman aşırı milliyetçi ve hatta faşizme de kayabilmektedir.

Ekonomi politikaları içerisinde üçüncü yol merkez sağ piyasa ekonomisi modelini savunurken bunu merkez sol sosyal politikaları ile birleştirerek uygulamayı hedef alır. Serbest piyasa ekonomisini ülkenin ekonomik hayatının canlılığı olarak görmektedir. Bununla birlikte Keynesyen bir modelle devletin piyasaya müdahalesine de karşı çıkar. Serbest piyasanın oluşturabileceği gelir adaletsizliği ve sermaye gruplarının oluşması gibi durumlara karşı sosyal adalet ve eşitlik kavramları ile bu durumların önüne geçmeye çalışmaktadır.

Tarihsel Köken

Tarihsel kökeni olarak üçüncü yol 2. Dünya Savaşından sonra ortaya çıkmış bir görüştür. Radikal sağ fikirleri ve radikal sol fikirleri içerisinde sentez eden görüş milliyetçi söylemler içermektedir. Milliyetçi ve ulus devlet savunuculuğunun yanında sosyal adalet ve refah gibi söylemleri de içermektedir. Birçok siyaset bilimciye göre üçüncü yol milliyetçi bir ideolojiyken aynı zamanda sosyal demokrasinin başka bir varyantı gibi de düşünülmektedir. 1990’lı yıllarda İngiliz İşçi Partisi içerisindeki bir takım oluşumun göç ve Avrupa Birliği karşıtlığı yapması en bariz örneği olmuştur. Sosyal demokrat-sosyalist bir sol parti olan İşçi Partisi’ndeki adına “Mavi Emek” kanadı verdikleri muhafazakâr yapılanma partinin söylemlerinde karşı çıkmasına rağmen İngiliz Milliyetçiliğini savunmuşlardır.

Türkiye’de Üçüncü Yol

Türk siyasi hayatında günümüzde üçüncü yol ideolojini savunan bir siyasi hareket bulunmamaktadır. Fakat 2008-2019 yılları arasında Özel Kuvvetler Eski Komutanı Emekli Kurmay Tümgeneral Osman Pamukoğlu’nun kurduğu Hak ve Eşitlik Partisi (HEPAR) Türk siyasi hayatındaki ilk ve tek üçüncü yol ideolojini benimsemiş parti olmuştur. 2019 yılında kendini fesheden parti siyasi görüş olarak Atatürkçülük, Türk Milliyetçiliği, Sosyal Adalet ve Halkçılığı savunmuştur. Partinin ideolojik bakışında Atatürkçülük, bölünmez milli üniter devlet, devlet kontrollü serbest piyasa ekonomisi, sosyal adalet ve eşitlik, terörle mücadele gibi söylemler ağır basmaktadır. Parti kurucusunun ve genel başkanının asker kökenli olması partinin aşırı milliyetçi ve militarist bir çizgide olduğu algısını yaratmıştır. Öyle ki Pamukoğlu ve partisi 2017 Anayasa Referandumu sürecinde MHP içerisindeki muhalif “Türk Milliyetçileri Hayır Diyor” platformuna destek vermiştir. 2011 seçimlerinde 125 bin civarında oy alan Pamukoğlu’nun popülerliği giderek düşmüş ve oy miktarı 2014 seçimlerinde 35 bine kadar gerilemiştir. 2018 Türkiye Genel Seçimlerinde ise seçime girmeyerek görüşlerinin ve değerlerinin uyuştuğu gerekçesiyle Vatan Partisi ve Doğu Perinçek yararına oy kullanma kararı almıştır.

Türkiye siyasetinde günümüzde ideolojik normları ile gerçek bir üçüncü yol partisi bulunmamaktadır. Fakat üçüncü yol söylemi bulunmaktadır. Bu söylem günümüzde Türk siyasetinde hâkim olan milliyetçi muhafazakâr sağ kanat ve seküler sosyal demokrat sol kanat arasına sıkışmış siyasettin alternatifini yansıtmaktadır. Atatürkçülük, ulusalcılık, seküler milliyetçilik, üretim ekonomisi, göçmen karşıtlığı ve demokratik hukuk devleti söylemlerini içeren bu üçüncü yol söylemi merkez, merkez sağ ve aşırı sağ arasındaki bir çatı görüşü temsil etmekte.

Günümüzde Memleket Partisi Genel Başkanı Muharrem İnce’nin “Biz Üçüncü Yoluz” söylemi partisinin ideolojik görüşünden çok mevcut iktidar ve muhalefet partilerine olan alternatifliğini anlatmaktadır. Kamuoyunda ise üçüncü yol görüşü bir alternatif olarak algılanmakta olup ağırlıklı olarak İYİ Parti, Memleket Partisi ve Zafer Partisi’nin duruşunu ifade etmektedir. Türkiye siyasetinde üçüncü yol gibi ideolojik bir partidense üçüncü yol olarak tanımlanan alternatif siyasi parti ve benzer görüşler karşımıza çıkmaktadır.