Anadolu Diplomatik ve Siyasal Araştırmalar Merkezi

Politaintment yani Türkçesi ile “Eğlenceli Siyaset”. İngilizcedeki “politics” ve “entertainment” yani politika ve eğlence kelimelerinin birleşimi ile türetilmiş bir tür siyasal iletişim modelidir. Kitle iletişim araçlarının artması ile politikacıların halka erişim imkanları da artarken siyasi atmosferde zaman zaman yaşanan gergin havaları ortadan kaldırmak ve halkta politikacıların imajlarını yansıtmak için kullanılır. 1900’lü yılların başlarında ABD’ye kadar dayanan politaintment kavramı ülkemizde de uzun bir süredir varlığını sürdürmektedir. Özellikle 21. Yüzyılda sosyal medya platformlarının büyümesi ve çeşitlenmesi ile siyasal iletişimde en etkin kullanılan araç olmuştur.

Politainment bir siyasal iletişim çeşididir. Siyasi partilerin ve siyasetçilerin toplumun geniş kitlelerine ulaşabilmesini sağlamak için kullanılır. Siyasi partilerin vaatlerini ve parti programlarını halka anlatma amacı güder. Aynı zamanda siyasetçilerin ve parti liderlerinin imajını, üslubunu ve siyaset dışındaki profillerini topluma aktarmaya çalışır. Böylelikle seçmenlerin sandıktaki oy davranışlarını etkilemeye ve bunu yaparken de despot bir çizgidense daha samimi ve sıcak havada gerçekleştirmeye çalışır.

İlk Örnekleri

Eğlenceli Siyasetin ilk örneği olarak 1930’larda ABD’de yayınlanan Başkan Roosevelt’in “Fireside Chats” isimli radyo programıdır. 1934-1944 yılları arasında yapılması planlanmış radyo yayını 1930’lu yıllarda televizyon yayıncılığının ABD’de artması üzerine daha sonra televizyon programı olarak düşünülmüştür. Fakat Amerikan toplumunda radyo sahipliği oranının yüzde altmışlarda olması programın radyoda yayınlanmasına neden olmuştur. Roosevelt bu programlarında halkla sohbet eder gibi siyasi düşüncelerini, politikalarını ve icraatlarını anlatmıştır. Zaman zaman dramalara ve ticari reklamlara da değinen Roosevelt kendi karizmasını halkın karşısında güçlendirmekle kalmamış aynı zamanda okuma yazma bilmeyen vatandaşlara da medya aracılığıyla seslenebilmiştir.

1975’te Eğlenceli Siyaset kültürü televizyonlara taşındı. “Saturday Night Live” isimli televizyon programı dönemin Demokratlarını ve Cumhuriyetçilerini acımasızca eleştiren bir komedi programı olarak 2000’li yıllara kadar sürdü. Oyuncuların başkan ve siyasetçileri taklitleri bir anlamda günümüzdeki “absürt komedi” programlarının siyasi versiyonu olarak karşımıza çıktı. Böylelikle günümüzde sosyal medyada trend olma ve linç kültürlerinin de bir anlamda temelleri atılmış oldu.

Türkiye’de Eğlenceli Siyaset

Çok partili hayata geçmemiz ile siyasi lider ve partiler arasında karşımıza çıkan rekabet ortamı Eğlenceli Siyaset kültürünün de yavaş yavaş Türkiye’de kullanılmasını sağlamıştır. 1970’li yıllarda Bülent Ecevit için “Karaoğlan” gibi benzetmeler ve adına türküler bestelenmesi Türkiye’deki ilk temellerinin atılmasını sağlamıştır. Fakat gerçek anlamda Eğlenceli Siyaset kültürü 1980 Darbesi sonrasında tekrardan demokratik ortama geçişle Türkiye’de yaygınlaşmıştır. Anavatan Partisinin özel bir ajansla çalışmaya başlaması partinin, politikalarının, vaatlerinin ve genel başkanının halk içinde belirli bir karizma ve algı oluşturmasını sağlamıştır. Eski başbakanlardan Mesut Yılmaz’ın Fransız reklamcı Jacques Séguéla ile çalışarak hazırlattığı görsel ve işitsel reklamlar kendisini “genç, dinamik, çağdaş ve bilgili bir lider” olarak tanıtmasını sağlamıştır. Dönemin sosyal demokrat liderlerinden Erdal İnönü’nün “Limon gibi sıkacağız.” sözü ve afişindeki limon sıkan el akıllarda kalan başka bir Eğlenceli Siyaset örneklerindendir.

2000’li yıllarda Türkiye’de siyaset ve medyanın içe içe geçmeye başlaması ile Eğlenceli Siyaset kavramı farklı bir boyut kazanmıştır. Kitle İletişim Araçlarının ulaşamadığı insanlara ulaşmayı hedefleyen Eğlenceli Siyaset artık siyasal iletişim aracı olarak tüm partilerin ve liderlerin başvurdukları birinci yöntem olmuştur. Bunlardan ilki Genç Parti Genel Başkanı Cem Uzan’ın girişimleridir. Genç Partinin mitinglerinde yiyecek içecek ikramlarının yapılması, eşantiyon ürünler verilmesi, ünlü sanatçıların Genç Partiden aday olmaları ve hatta mitinglerin sanatçıların konserlerine dönüşmesi Türkiye’de Eğlenceli Siyaseti en üst düzeye taşımıştır. Ayrıca Uzan ailesinin yaşamının da ön plana çıkması siyaseti medyatikleştirirken tüm siyasi isimlerin özel hayatları da artık seçmenlerin merak konusu olmaya başlamıştır. Dönem itibariyle PR açısından Türkiye’ye seviye atlattıran Genç Parti ve Cem Uzan ne yazık ki asla meclise girememiştir.

Sosyal medya platformlarının giderek artması ve yaygınlaşması politikacıları yeni trendlere itmiştir. Her bir siyasi parti ve lider sosyal medyadan sorumlu danışmanlar görevlendirmek zorunda kalırken aslında bir anlamda da siyaset dijital medyaya taşınmıştır. Hal böyle olunca Eğlenceli Siyaset için çok büyük bir alan açılmıştır. Eğlenceli Siyasetin ülkemizde yaygınlaşması elbette temennimizdir. Yeterince gergin ve kutuplu olan Türk Siyasetinde biraz da olsa yüzümüzü güldürecek anlar görmeye ihtiyacımız bulunmakta. Bu yazıyı bitirirken akıllarda kalan bazı Türk Politaintment anılarını da aşağıda sıralamak istiyorum.

1.      Eski Başbakan Tansu Çiller’in “Mübarek kurban şeker bayramınız kutlu olsun.” çıkışı.

2.      MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin “Püskevit”, “Kanalizasyon Boruları”, “40 Yapar”, “Ne kadar Tursil, ne kadar Persil, ne kadar temizlik malzemesi…” çıkışları

3.   CHP Erzincan Milletvekili Mustafa Sarıgül’ün sosyal medyada çektiği tokatlama ve Erzincan tulum peyniri videoları.

4.      Memleket Partisi Genel Başkanı Muharrem İnce’nin 2023 cumhurbaşkanı adaylığı sürecinde yaptığı “Arabada Gaz Pedal Dansı”

5.      Millet İttifakının üyelerinin seçim sürecinde mitinglerde elleriyle yaptıkları kalp işaretleri

6.      HDP Milletvekili Sırrı Süreyya Önder’in “Gel hele gel Haydar” çıkışı.

7.      Zafer Partisi Genel Başkanı Ümit Özdağ’ın “Suriyelileri mancınıkla göndereceğiz.” çıkışı ve seçim otobüsü üzerine Zafer Turizm yazdırması.

Ve daha sayamadığımız onlarca gaf ve sosyal medyada gördüğümüz on binlerce edit videolar.